Kant-en-klaar-maaltijden zijn geen oplossing voor ouderen

De bezuinigingen in de gezondheidszorg lopen de spuigaten uit. Niet alleen wordt er bezuinigd op het personeel en vinden er veel veranderingen plaats in de zorg, maar ook zijn er zorginstellingen die bezuinigen op maaltijden. In plaats van minder eten of eten van minder goede kwaliteit te serveren, krijgen ouderen soms helemaal niets te eten.

Onlangs stond er in het nieuws dat hoogbejaarden van het zorginstelling Het Sterrenwiel in Dordrecht diverse keren geen (warme) maaltijd hebben gekregen. De reden hiervoor was dat er geen vrijwilligers waren om de (diepvries)maaltijden te bereiden. In plaats van uitzendkrachten in te zetten, sloot het restaurant zijn deuren. Jarenlang hebben drie vaste medewerkers dit werk gedaan. Ze waren volgens de organisatie overbodig geworden en daarom werden zij eerder dit jaar ontslagen. Ouderen van boven de 80 en 90 jaar die naar het zorgcentrum zijn verhuisd vanwege de zorg en de sociale contacten, zijn de dupe geworden van deze chaos.

Ondervoede ouderen

In Nederland is één op de vijf ouderen in verpleeghuizen ondervoed en een op de acht in de thuiszorg. Ouderen met lichamelijke beperkingen of kauw- of slikproblemen, zieke ouderen of ouderen die veel medicatie gebruiken, maar ook eenzame ouderen en kwetsbare ouderen die thuis, in een verzorgingstehuis of woonzorgcentrum wonen, hebben een verhoogd risico op ondervoeding.

Ondervoeding kan leiden tot een verminderde weerstand, een langzamer herstel en een verhoogde kans op complicaties, zoals infecties en decubitus (doorligwonden). Als gevolg hiervan worden  ouderen vaker en langer in het ziekenhuis opgenomen of hebben zij meer medicijnen nodig. De complexiteit van de zorg zal hierdoor toenemen, waardoor ook de kosten voor de gezondheidszorg verder zullen stijgen. Het bezuinigen op maaltijden, zoals zorginstelling Het Sterrenwiel doet, zal uiteindelijk leiden tot meer problemen en hogere kosten.

Nadelen van kant-en-klaar-maaltijden

Ouderen met lichamelijke beperkingen of met een specifieke voorkeur voor eten (bijvoorbeeld liever aardappelen dan rijst), hebben snel de neiging om hun maaltijden over te slaan of nemen slechts kleine porties. Zorginstellingen die kant-en-klaar-maaltijden serveren, doen dit vooral vanwege kostenbesparing. Ze staan daarbij niet stil bij mogelijke consequenties. Door het restaurant in zorginstelling het Sterrenwiel te sluiten, trekken veel ouderen zich terug op hun kamer. De gezelligheid aan tafel en het samen eten ontbreken, waardoor ouderen minder zin hebben om te eten. Ze worden niet gestimuleerd.

Daarnaast hebben sommige ouderen vanwege lichamelijke beperkingen hulp bij het eten nodig. Als het henzelf niet lukt, is de kans groot dat ze het opgeven en dus niets of te weinig eten.

Een ander nadeel is dat kant-en-klaar-maaltijden vaak niet of niet voldoende essentiële voedingsmiddelen bevatten. Kant-en-klaar-maaltijden bevatten over het algemeen veel zout, veel

ongezond verzadigd vet en weinig groenten. Een tekort aan groenten zorgt ervoor dat ouderen minder vezels en vitaminen binnen krijgen. Ouderen die ziek zijn geweest, hebben voldoende eiwitten en vitamines nodig voor herstel. Vitamines zijn essentieel voor een goede gezondheid en eiwitten voor de opbouw en onderhoud van spieren en organen.

Bovendien wordt er met kant-en-klaar-maaltijden amper rekening gehouden met wat iemand mag en niet mag eten en drinken. Veel ouderen slikken medicijnen die niet in combinatie met bepaalde voedingsmiddelen ingenomen mogen worden.

Goed eten is gezond eten

Voedselverspilling kost de zorg in Nederland zo’n 200 miljoen euro per jaar. Dertig tot veertig procent van het voedsel wordt verspild, zo blijkt uit een onderzoek van stichting Diverzio met veertien Friese zorginstellingen. Zorginstellingen moeten niet focussen op de kosten, maar op de gezondheid van de ouderen en de verspilling van en de kwaliteit van het eten. Als het eten kwalitatief goed en lekker is, dan wordt er ook van gegeten, blijven ouderen langer gezond en wordt geld bespaard.

Goed eten betekent gezond eten. Een kok is niet opgeleid voor het openen van dozen met smaakloze kant-en-klaar-maaltijden. Een kok met passie voor koken, zorgt er juist voor dat mensen genieten van zijn/haar gerechten en dat ze hun dagelijkse voedingsmiddelen binnen krijgen. Een kok houdt rekening met specifieke diëten en medicatie van mensen.

Een mooi voorbeeld van een zorginstelling die van kant-en-klaar-maaltijden naar een eigen ambachtelijke keuken is overgestapt, is De Vrijwaard in Den Helder. Met deze overstap heeft deze ouderenzorgorganisatie drie vliegen in één klap geslagen:
1.    Het eten is verser en gezonder. Ouderen herstellen sneller en hebben minder last van complicaties.
2.    Het eten is lekker. De ouderen zijn tevreden. Er is minder sprake van voedselverspilling doordat ouderen zichzelf kunnen opscheppen. Zo kan de een meer nemen en de ander minder.
3.    De eigen keuken levert geldbesparing op, waardoor de ouderenzorgorganisatie vier extra ziekenverzorgenden in dienst heeft kunnen nemen.

Meer aandacht voor preventie

Zorginstellingen dienen meer aandacht te besteden aan preventie en minder aan kostenbesparing. Zoals we hebben gezien, leidt kostenbesparing uiteindelijk tot hogere kosten en meer complexe zorg. Zorginstellingen dienen zich de vraag te stellen: “Wat kunnen we doen om complicaties (zoals ondervoeding, ziekenhuisopnames, verminderde weerstand, etc.) te voorkomen?” Elke zorginstelling dient te voorkomen dat mensen zieker worden en meer (complexe) zorg behoeven. Door de aandacht te leggen op preventie zal de zorg op den duur minder gaan kosten en kunnen zorginstellingen alleen door voedselverspilling tegen te gaan grofweg 50.000 euro besparen.


Bron:  AD, Zorg voor Beter, Diverzio